Eglwys Sant Cadog, Llancarfan

St Cadoc's Church 1140 x 500

Gwybodaeth am lety:

  • Categories: Celf a Diwylliant, Cestyll Eglwysi a Threftadaeth, Arall
  • Age Groups: Cyfnod Allweddol 1, Cyfnod Allweddol 2, Cyfnod Allweddol 3, Cyfnod Allweddol 4, Cyfnod Allweddol 5
  • Topics: Datblygiad creadigol, Sgiliau iaith, llythrennedd a chyfathrebu, Datblygiad personol a chymdeithasol, lles ac amrywiaeth diwylliannol

VST-APT-Icon-Arts&Culture x smallVST-APT-Icon-Heritage x smallVST-APT-Icon-Parks&Greenspace x smallVST-SA-Icon-CreativeDev  x smallVST-SA-Icon-Knowledge x smallVST-SA-Icon-LangLitComm x smallVST-SA-Icon-PersSocialDev x small

 

Eglwys Sant Cadog, Llancarfan

Ym mynwes dyffryn glas, mae Eglwys Sant Cadog yn ffynnu mewn pentref sy’n enwog am ei fynachlog ers y flwyddyn 650 OC.  Cydnabyddir hi fel lle a gynhaliodd Cristnogaeth Geltaidd yn ystod goresgyniad yr Eingl Sacsoniaid.  Er gwaethaf ei dymchwel gan y Daniaid yn y flwyddyn 900, daeth mynachlog Llancarfan ‘y gymuned eglwysig fwyaf grymus ym Mro Morgannwg’.  Codwyd yr eglwys fel y mae hi heddiw yn ystod cyfnod y Normaniaid. 

Fodd bynnag, darganfod llinell goch denau o ocr ar ddamwain dan bedair haen ar hugain o galchfaen a arweiniodd at ddatgelu ein paentiadau canoloesol, a oedd wedi eu cadw’n gain, sydd nawr yn addysg drawiadol ar y muriau.  

Dros y degawd diwethaf, mae croesawyr gwybodus wedi trafod â llawer iawn o ymwelwyr, ffurfiol ac anffurfiol, cwestiynau a gwersi y mae’r darganfyddiad hynod hwn wedi eu datgelu.  Bydd disgyblion yn dotio at y straeon y tu cefn i’r trydydd llun yn unig (a'r gorau) o Sant Siôr a'r ddraig ar fur eglwys yng Nghymru (dathlwyd diwrnod Sant Siôr yng Nghymru ym 1508, er enghraifft). Caiff myfyrwyr archwilio a dynwared lliwiau a sgiliau artistiaid talentog y 15fed ganrif a hefyd fyfyrio trwy gyfrwng 'Beibl y tlodion' ar y muriau a gannwyd 'heb atgof ohono' yn ystod y Diwygiad Protestannaidd.  Ond a anghofiodd y cysegriad yn wir ein sgerbwd a arweiniai wŷr gorfalch i’r fynwent?  Ac a anghofiwyd Glythineb tew a’r pechodau marwol eraill yn gyfan gwbl tan y datgelwyd lluniau syfrdanol diolch i grantiau buddiolwyr HLF, CADW rhwng 2008 a heddiw?

Fel rheol, cynhelir y sesiynau yn Saesneg, ond mae cyfieithiad ar y pryd ar gael, a gellid gwneud cais am dywysydd Cymraeg.  Mae tri llawlyfr hefyd yn cynnig hanesion y paentiadau a’u cefndir ar ffurf hygyrch, sy’n boblogaidd ymhlith ymwelwyr ac sydd hefyd yn addysgol iawn os darllenir ynghynt.  A bydd ein tywyswyr, sy’n ymwybodol o’r cwricwlwm a’r potensial ar gyfer HMS, yn cyflwyno o safbwynt ystod o wahanol bynciau, y gellir trafod o flaen llaw, a thargedu anghenion pob oedran a Chyfnod Allweddol.    Bu i’r gwarchodwyr tra arbenigol annerch 17 myfyrwyr hyd yn oed ar y sgaffaldau i ddysgu am sgiliau cynnil cadwraeth.  

Mae’r lluniau a fu ynghudd, sy’n dyddio o tua 550 blynedd yn ôl, nawr ar ddangos yn eu cyflwr lliwgar gwreiddiol; ond dewch i’w gweld nawr oherwydd y maent yn fregus a gall tamprwydd ac ystlumod prysur eu difetha.  Peidiwch â methu’r rhain.

Ond, nid yw'r paentiadau’n dwyn holl sylw’r eglwys ddwy ystlys hon.  Mae sgrin grog hynafol hefyd, a reredos wedi ei naddu’n unigryw ac wedi ei gadw ynghyd â’i haen aur a lliwiau gwreiddiol o tua 1510.  Mae’r tarddiad yn dal i fod yn ddirgel; efallai y daw o fynachlog a ddiddymwyd yng Nghymru (mae digon o gyfle i gymharu â Brexit at ddibenion trafodaeth yma!)  Yma hefyd mae creiriau wedi eu naddu, megis croes Geltaidd sydd wrth ochr cerflun a naddodd Iolo Morgannwg yn ei swydd fel saer maen (ei fara a menyn pan na fyddai’n casglu a chreu hanes Cymru).  Ganwyd ef ym Mhen Onn, ar ben y bryn gerllaw. 

Gwybodaeth arall

Mae digon o le parcio yma, tai bar yn neuadd y pentref cyfagos ac yn y Fox & Hounds drws nesaf i ymwelwyr.  Mae’r pentref diddorol ei hun yn cynnwys rhyd, olwynion dŵr a hen ffynhonnau yn ogystal â llwybrau hanesyddol gwerth chweil.  Cymharwch eglwysi Sant Cadog a Sant Illtud yn Llanilltud Fawr, ewch i weld Afon Hafren rymus lle mae'r ail ystod lanwol fwyaf y byd, ei daeareg a'r olion troed dinosor ac rydym yn sicr y cewch ddiwrnod dysgu amlddisgyblaeth ym Mro'r Seintiau.

Am ragor o fanylion, cysylltwch â ni. 

  • 01446 781383
  • Ian@felltoearth.net

 

 

 

 

Location